Son Yüzyılın Açılımı/Yakın Türk Tarihi

Türkiye’nin kritik bir süreçten geçtiğinin farkındayım.
Belki karar alma sürecine olumlu bir katkı sağlayabilirim umuduyla, SON YÜZYILIN AÇILIMI/Yakın Türk Tarihi isimli son çalışmamı tamamladım.
30 yıl teröre karşı mücadele ve 20 yıl aynı amaçla sürdürdüğüm çabanın bir sonucu olarak ortaya çıkan ve henüz basımı yapılmamış bu eseri sizlerle paylaşmaktan onur duyuyorum.
İlk Sözlerim
Düşünüyorum da… Türkiye terörden çok acı çekti.
Birinci Dünya Savaşı dört, ikincisi altı yıl sürdü. Oysa bu coğrafyada terör kırk yıldır devam ediyor. Türk tarihinde yaşadığımız acıları ve ödediğimiz bedelleri yazacak sayfa kalmadı.
Zaten bu ülkede terörün bitmesini istemeyen kimse de yok; Türk milletinin her ferdi bu acılara artık bir son verilmesini bekliyor. Kaldı ki taktik düzeydeki taşeron bir örgütün etkisiz kılınması, Türkiye gibi stratejik güce sahip bir ülke için aşılması imkânsız bir sorun değildir.
Öte yandan teröre son vermek, her şeyden önce siyasi iktidarın anayasal sorumluluğudur. Bu görevi yerine getirmek yerine çözümü İmralı eksenine indirgemek başlı başına politik bir yanılgıdır. Şehit ailelerimizi ve gazilerimizi bu siyasi hamlelere ortak etme çabaları ise ayrıca üzüntü vericidir.
Çünkü karşımızdaki mesele yalnızca silahlı bir örgütün tasfiyesi değil; Türkiye’nin anayasal düzeni, üniter yapısı ve demografik varlığı üzerinde sonuçlar doğurabilecek çok daha geniş bir siyasi ve stratejik meseledir.
Buna karşılık, bugün bize, ‘Terörist başı gelsin Meclis’te konuşsun’ diyerek tüm sorunların çözüm ortağı statüsünde İmralı’yı işaret edenler var.
Peki gerçekten öyle midir?
Terör örgütünün arkasındaki küresel odaklar ve coğrafyamızı şekillendiren stratejik planlar görmezden gelinerek, İmralı’dan beklenen bir sonuçla terör sona erdirilebilir mi?
Üstelik meselenin yalnızca Türkiye’yi ilgilendiren bir yönü de yok; bu denklemin içinde İran var, Irak var, Suriye var. Böyle bakıldığında, kırk yıldır Türkiye’ye karşı taşeron olarak kullanılan terörün, bugün ABD ve İsrail’in bölgesel politikalarının bir çıktısı olduğunu görmemek imkansızdır. Öyleyse terörü yöneten ve yönlendiren bu dış dinamikleri göz önüne almadan, yalnızca İmralı merkezli bir yaklaşımla nihai bir sonuca ulaşmak mümkün olabilir mi?
Şüphesiz ki bu durum, Türk tarihi için yeni bir dönüm noktasıdır. Türkiye, yakın geçmişte kendi kaderini ve coğrafyasını şekillendiren benzer süreçlerle tam dört kez karşı karşıya kaldı:
• Birinci Dönüm Noktası: Osmanlı İmparatorluğu’nun I. Dünya Savaşı’na girdiği dönemde yaşandı.
Almanya’nın yanında savaşa girme tercihi, 1918’de toprakların büyük bölümünün kaybıyla ve üç kıtaya yayılan bir imparatorluğun tarih sahnesinden çekilmesiyle sonuçlandı. Bu yıkım, yanlış bir stratejik tercihin bir devletin toprak bütünlüğü ve siyasi varlığı üzerinde ne kadar ağır bedeller doğurabileceğini gösteren ilk büyük derstir.
• İkinci Dönüm Noktası: Büyük Harbin sonunda, işgal ve esaret tehdidine karşı ortaya çıktı.
İşgale karşı topyekün direniş ve bağımsızlık kararı veren Türk Milleti, Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın liderliğinde küresel planları sonuçsuz bırakarak yeni ve tam bağımsız bir Türk devletini tarih sahnesine çıkardı.
• Üçüncü Dönüm Noktası: 1939’da başlayan II. Dünya Savaşı sırasında yaşandı. Türkiye, bu dönemde izlediği hassas denge ve aktif tarafsızlık politikası sayesinde savaşa dahil olmadı; böylece ilk savaştaki Osmanlı akıbetini paylaşmaktan kurtuldu.
Ancak ilk büyük savaşın ardından Ortadoğu’da cetvelle çizilen sınırlar, günümüze kadar uzanan kronik bölgesel sorunların zeminini oluşturdu. Bugün bu coğrafyada yaşanan istikrarsızlıklar, geçmişteki statükonun Türkiye’nin güvenliği üzerindeki doğrudan etkilerini yeniden gözler önüne seriyor.
• Dördüncü Dönüm Noktası: II. Dünya Savaşı’nın hemen ardından, Soğuk Savaş jeopolitiğinde belirdi. Sovyetler Birliği’nin açık güvenlik tehdidi karşısında Türkiye, ulusal varlığını ve toprak bütünlüğünü koruma refleksiyle ABD eksenli Batı ittifakına yöneldi. Truman Doktrini ve Marshall Planı ile gelişen bu köklü tercih, askeri stratejilerden ekonomik yapıya kadar yapısal değişikliklere yol açtı.
Güvenlik kaygısıyla atılan bu adım, milli ekonominin bağımsız gelişimini zayıflatırken, askeri tedarik ve savunma sanayisinde günümüze kadar yansımaları süren yapısal bir dışa bağımlılık üretti.
Yani?
Siyasi aktörlerin kritik tarihsel süreçlerde aldığı kararlar toplumların kaderini doğrudan belirlemektedir; isabetli stratejiler bir ulusu çağdaş uygarlık düzeyine ulaştırabilirken, hatalı kararlar ağır toplumsal ve tarihsel bedellere yol açabilmektedir.
İşte tam da bu yüzden, dün savunma sanayisinden ekonomiye kadar bizi dış dinamiklere bağımlı kılan tarihsel kırılmaları görmeden; bugün Irak, Suriye ve Ortadoğu ekseninde yürütülen küresel planları görmezden gelerek atılacak adımlar eksik kalacaktır. Terörü yöneten üst aklı hesaba katmadan sadece İmralı üzerinden bir çözüm ummak, tarihin bize öğrettiği bu dört dönüm noktasının stratejik derslerini görmezden gelmek demektir.
İşte Türkiye şimdi bir kez daha tarihî bir stratejik kararın eşiğindedir.
Bu tablo, Türkiye’nin terörle mücadelesini dış politikadan, millî güvenlikten ve bölgesel stratejiden ayrı düşünemeyeceğini gösteriyor. Terörün sona ermesi ve kalıcı toplumsal barışın sağlanması elbette önemlidir. Ancak bu sonuca hangi hukuki ve siyasi çerçevede ulaşılacağı da en az sonuç kadar önem taşımaktadır. Çünkü silahlı bir örgütün tasfiyesi amacıyla yürütülen süreç, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş ilkeleri, anayasal düzeni ve üniter ulus-devlet yapısı üzerinde doğurabileceği sonuçlar bakımından dikkatle değerlendirilmelidir.
Temel mesele, terörün sona erdirilmesiyle Cumhuriyet’in kurucu değerlerinin ve devletin temel niteliklerinin nasıl korunacağıdır.
Madalyonun bir başka yüzü daha var.
Bugün bazı siyasi tartışmalarda terör ile Türk tarihi arasında bağ kurulmaya çalışıldığını görüyoruz. Beş yüz yıl öncesinin Çaldıran’ına uzanılarak günümüzdeki terör siyasetine tarihî bir kimlik kazandırılmak isteniyor. Bugünkü siyasi ve silahlı örgütlenmeler, geçmişin derinliklerine taşınarak bir meşruiyet zemini oluşturulmaya çalışılıyor.
Daha da önemlisi, devlete ve masum insanlara karşı gerçekleştirilen silahlı eylemleri terör olarak görmeyen, bunları ulusal bir isyan olarak nitelendiren yaklaşımlarla karşılaşıyoruz.
Siyasi çözüm gerçekleşmediği takdirde yeniden isyan edileceğini söyleyen, ‘Her yer Gazze’ye döner’ ifadeleriyle tehditkâr bir dil kullanan açıklamalar da bu tablonun içindedir.
Öyleyse biz gerçekten neyle karşı karşıyayız?
Türkiye bir terör sorununu mu çözmeye çalışıyor, yoksa son yüzyıldır karşısına çıkan küresel bir oyunun yeni bir aşamasıyla mı karşı karşıya?
Eğer bugün yaşananlar ‘Kod 2071’ denilerek bin yıl öncesinin rövanşı, ‘Kod 2053’ denilerek altı yüz yıl öncesinin intikamı veya ‘Kod 2023’ denilerek yüzyıl öncesinin hesabı üzerinden açıklanıyorsa, karşımızda yalnızca bir terör sorunu bulunmadığı açıktır. Tarihî hesaplaşmalar üzerinden yürütülen yeni bir siyasi mücadeleyle karşı karşıya olabiliriz.
Üstelik bir ulusun Anadolu’daki hâkimiyetine son vermek için mutlaka savaş açmak da gerekmeyebilir. O ulusun demografik yapısını değiştirmek, varlığının teminatı olan anayasal düzenini temel ilkelerinden uzaklaştırmak da benzer sonuçlar doğurabilecek riskler taşır. Böylece bir ulusun anayasal varlığı, demografik yapısı ve yönetim gücü zayıflatıldığında coğrafyasını, tarihini, kültürünü ve kaynaklarını denetim altına almak kolaylaşabilir.
Şimdi asıl soru şudur:
Küresel güç mücadelelerinin merkezinde yer alan Türkiye, Cumhuriyet’in kurucu değerlerini ve devletin temel niteliklerini tartışmaya açabilecek bir siyasi çözüm modeliyle aradığı huzur ve güven ortamına gerçekten ulaşabilir mi?
Yoksa tarih boyunca ağır krizleri devlet tecrübesi, siyasi iradesi ve toplumsal dayanışmasıyla aşmış olan Türkiye, bugün kendi siyasi tercihleriyle kapasitesini aşan bir sürece mi sürüklenmektedir?
Türkiye’nin önündeki bu tarihî eşikte ihtiyaç duyduğu şey; aceleci hükümlerden ve kısa vadeli siyasi hesaplardan uzak, tarihsel birikimi, millî güvenlik gereklerini, hukuki ilkeleri ve kamusal vicdanı birlikte gözeten akılcı bir değerlendirmedir. Çünkü bugün verilecek kararlar yalnızca mevcut siyasi dengeleri değil, gelecek kuşakların yaşayacağı ülkenin niteliğini de belirleyecektir.
Mesele yalnızca bir çözüm modelini tercih etmek değildir. Asıl mesele, bu tercihin devletin sürekliliği, milletin birliği ve Türkiye’nin bağımsız geleceği bakımından doğuracağı sonuçları görebilmektir.
Türk milleti, böylesine önemli bir karar verilmeden önce, tarihinin can pahasına kazanılmış derslerini gözeten ve kamusal vicdanla bağdaşan yanıtlar bulmayı hak ediyor.
Öyleyse başlayalım…
Erdal Sarızeybek / 29 Ekim 2026 / Ankara